Gujju Bits

મરીઝ (અબ્બાસ વાસી)

Paresh — Sat, 05 Jul 2008 13:12:52 +0000

એમના ‘આગમન’ નામનાં ગઝલસંગ્રહમાં મરીઝ સ્વયં લખે છે-
“ગઝલ ક્ષેત્રમાં હું મહામહેનતે ગોઠવાયો છું : એક તો ઓછું ભણેલો, ભાષા, વ્યાકરણ અને જોડણીનું
ખાસ જ્ઞાન નહીં, માત્ર ઊર્મિ, સંવેદન, અનુભૂતિ અને અવલોકનનાં બળ પર ગઝલોનું મેં સર્જન કરેલું છે.”
ગુજરાતનાં આટલા મહાન કલાકારની આ કેવી વિનમ્રતા, કેવી નિખાલસતા! તેઓ ગઝલ વિશે કહે છેઃ

હો ગુર્જરીની ઓથ કે ઉર્દૂની ઓ મરીઝ,
ગઝલો ફક્ત લખાય છે દિલની જુબાનમાં.

એ જ માણસ પછી કહી શકે કેઃ

મરણ કે જીવન હો એ બન્ને સ્થિતિમાં,
મરીઝ એક લાચારી કાયમ રહી છે.
જનાજો જશે તો જશે કાંધે કાંધે,
જીવન પણ ગયું છે સહારે સહારે.

જો મેં એમની હયાતીમાં ત્યારે સાંભળ્યો હોત તો કે’તઃ
ક્યા બાત હૈ, મરીઝ! પેન તોડી નાખ, ને પાટી ફેંકી દે. તેં તારી જિંદગીનો આખરી શેર લખી લીધો છે.

પણ આપણાં નસીબ સારાં કે મારી ત્યારે હયાતી નો’તી તે આપણને એમની બીજી કેટલીય સારી સારી
ગઝલો મળી છે! એમાંની એક નીચે પ્રસ્તુત છેઃ

એવો કોઈ દિલદાર જગતમાં નજર આવે,
આપી દે મદદ કિંતુ ન લાચાર બનાવે.

હમદર્દ બની જાય જરા સાથમાં આવે,
આ શું કે બધા દૂરથી રસ્તા જ બતાવે!

શું એને ખબર, કોની નજર પ્યાસી રહી ગઈ?
જે ભેજમાં ચાલે અને પાલવ ન ઉઠાવે.

એ સૌથી વધુ ઉચ્ચ તબક્કો છે મિલનનો,
કહેવાનું ઘણું હો ને કશું યાદ ન આવે.

કોઈ પ્રેમીથી તમારા વાતોની કલા લ્યે,
એક વાત કરે એમાં ઘણી વાત છુપાવે.

રડવાની જરુરત પડે ત્યાં સૂકાં નયન હો,
ને હસતો રહું ત્યાં જ જ્યાં હસવું નહી આવે.

છે મારી મુસીબતનું ‘મરીઝ’ એક આ કારણ,
હું મુજથી રુઠેલો છું, મને કોણ મનાવે?

અશ્વિન મહેતા ઉર્ફે ‘નાની’એ આ ગઝલના ચુનંદા શેરો લઈ એને પોતાના અવાજમાં સરસ રીતે મઢ્યું છે.
વખત મળ્યે એની MP3 File અહીં પોસ્ટ કરીશ, આપના મનોરંજન માટે.

પરેશ
તા. ૫ જુલાઇ, ૨૦૦૮

Bookmark to:

પડુંપડું થઈ રહેલાં જગતનાં બજારો…

Paresh — Thu, 19 Jun 2008 11:33:57 +0000

કેમ છો? મારા મન પર શેરબજાર છવાયેલું છે, એટલે એની ચર્ચા કરવી યોગ્ય લાગે છે.

Dow Jones, Sensex, and other world indices - all poised at crucial levels.

Looking at the major markets around the world, subprime credit crunch (now stated to be around $1.3 trillion - yep, that’s billion with a T, and we have only seen declarations worth about $400 billion!) promises more pain for the financial sectors for several quarters to come, inflation just cannot be wished away while the leaders of the world fight over oil prices, food prices, commodities, and gold, unemployment figures, companies tightening belts (and underwears even) - all of these portends of bad times ahead.

The technical charts also point to the unfolding of a lethal wave that’s poised to destroy the markets everywhere, especially India which is closer to home for me. All the sectors seemed to have had their day in the sun. Now what? Tomorrow if the weekly close is below 15000, then the downward move can intensify and drag the Sensex below 14000. Bulls have tried their best to protect the fort at 14600, but have lost their grip now. One silver lining is that the fury of the unfolding down wave may be curtailed in the zone between 13700 and 14000. If not, run fast, away from the markets. But there won’t be any place for you to hide.

The age-old ‘buy and hold’ strategy is for the birds. The world economy is in bad shape anyway you slice it. I say what the heck: let’s call a spade a spade; and the emperor is NAKED whether one likes it or not. The present strategy is ‘book profits whenever you can’ and put a stoploss on your investments. I invite others to chime in whenever they feel like writing a comment or tell me off for my radical views or whatever. Show me that you’re alive and able to write.

ગુજુ બ્લોગમાં ખાલી ENGLISH માં ભરડે જઈશ તો લોકો નિરાશ થશે મારી ઉપર, એટલે અહીં ક્યાંકથી પ્રકાશ તો મેળવવો જ રહ્યો!

જરા અંધાર નાબુદીનો દસ્તાવેજ લઈ આવ્યો,
અરે લ્યો, આગિયો સૂરજથી થોડું તેજ લઈ આવ્યો.

કવિ છે શોભિત દેસાઈ. કેટલી સરસ કલ્પના છે! આશિતભાઈએ આની એટલી જ સરસ સ્વરરચના કરી છે. એમની CD જરુરથી સાંભળશો.

તમને મારો બ્લોગ ગમ્યો? તો જરુર તમારી comments લખી જણાવશો. અને ક્યાંક કંઈ ઉણપ લાગી તો તો ખાસ લખશો.
પણ કંઈ લખ્યા વગર ચાલી જશો તો વિચારોની આપલે કેમ થશે?

પરેશ

તા. ૧૯-૦૬-૨૦૦૮

Bookmark to:

શૂન્ય પાલનપૂરી

Paresh — Sat, 24 May 2008 10:07:41 +0000

કમ્પ્યુટર ઉપર ગુજરાતીમાં લખવું સહેલું નથી. મારા અમુક વાચક મિત્રોના જણાવ્યા મુજબ તેઓને મારા
બ્લોગ્સ ઉપર પોતાનો પ્રતિભાવ દર્શાવવો હતો પણ ગુજરાતીમાં ન લખી શકવાથી અચકાઈ ગયા. તો મારે એ
બાબત ઉપર થોડો પ્રકાશ નાખવો છે જેથી ભવિષ્યમાં તેઓ (અને એમના જેવા બીજાઓ) ઉત્સાહપૂર્વક આગળ વધી શકે.

પોતાના કમ્પ્યુટર ઉપર ગુજરાતીમાં લખવું અને ઈન્ટરનેટ ઉપર ગુજરાતીમાં લખવું એ બે જુદી વસ્તુઓ છે. મારા આગળના
એક બ્લોગમાં મેં ‘ધવલ શાહ’ની લિન્ક આપેલી છે. તેમાં Microsoft ની BHASHAINDIA.COM પરથી એક ફાઈલ
ડાઉનલોડ અને ઇન્સ્ટોલ કરવાની વાત છે. આ ફાઈલ છે Gujarati Indic IME 1 file. આને ઇન્સ્ટોલ કર્યા પછી તમારા
કમ્પ્યુટર ઉપર ચાલુ સોફ્ટવેર જેવું કે MS WORD વિ. માં ગુજરાતીમાં લખી શકાશે. આ બ્લોગ ઉપર કોમેન્ટ્સ લખવા
માટે તેની જરુર નથી. મારા બ્લોગની right side panel પર Type Gujarati નામની જે લિન્ક છે તેની
ઉપર વિશાલના જણાવ્યા મુજબ પગલાં ભર્યા પછી તમે ગુજરાતી બ્લોગ્સ ઉપર કોમેન્ટ્સ લખી શકશો, એટલું જ નહીં પણ
તમારો પોતાનો બ્લોગ પણ ચાલુ કરી શકશો! આ બંને પગલાં એક જ વાર ભરવાનાં રહેશે, બસ પછી કાયમની નિરાંત.
અને આમ કર્યા પછી તમે આસાનીથી ઈન્ગ્લીશ અને ગુજરાતી વચ્ચે સ્વિચ કરી શકશો.

Microsoft Gujarati Language Pad is very difficult to use because it is not phonetic,
and does not come with an easy to use manual. I wonder how come we, as a gujarati
computer user community, not raised a hue and a cry about this by now?
I downloaded Gujarati Indic IME 1 file from BhashaIndia.com, and followed the
instructions to install it. Now while I can type in Gujarati in Title line, the typepad
is SO DIFFERENT from the one I use to write this blog, it makes me want to scream.
Since I am somewhat computer savvy, I wonder what other poor souls must be
trying to do. I couldn’t get a CHARACTER MAP to show how the gujarati alphabet
was mapped to English keyboard. Finally, I did what any self-respecting individual would
do - i.e. to prepare my own key map in excel worksheet and saved a copy in .BMP
format. It still does not explain how to write combined letters like શૂન્ય etc. What a pity!
If any reader knows where and how to protest to get phonetic keymapping done
by Microsoft, I’ll be sure to sign up. Any one??

ચાલો આપણે ગઝલોનો દૌર આગળ વધારીયે. આજે વાત કરવી છે ગઝલસમ્રાટ શૂન્ય પાલનપૂરીની.

ગઝલ લખવા વિશે શૂન્ય પાલનપુરી કહે છેઃ
દેહના કોડિયે પ્રાણની વાટને લોહીમાં ભીંજવીને જો બાળી શકો,
તો જ પ્રગટી શકે દર્દની મ્હેફિલે દિલને રોશન કરે એવી નૂરે ગઝલ.

શૂન્યનું અસલી નામ અલીખાન બલોચ. શિક્ષક, શાયર અને પત્રકાર તરીકે તો એ ઝળક્યા જ છે; પણ સ્વર્ગસ્થ
શ્રી. ચંદ્રકાંત બક્ષીએ એમની એક આલોચનામાં જણાવ્યા મુજબ અલીખાને જ્યોર્જ ફિફ્થ ક્લ્બમાં વિકેટ કીપિંગ પણ
કર્યું છે! મુસ્લિમ હોવા છતાં હિંદુ અને સંસ્કૃત શબ્દો તથા વિચારશૈલીને કવિતામાં સહેજથી વણી લેતાં.
આજે એમના કાવ્યજીવનમાં જરા ર્ડોકિયું કરીયે. કુછ શેર અર્જ હૈ, જનાબ, મુલાહજા ફર્માઈએ!

ગમ નથી જો આંખ ના લૂછે કોઈ પાલવ હવે,
ધૈર્ય પોતે જાળવે છે દર્દનું ગૌરવ હવે.

ઝુલ્ફ કેરા વળ સમી છે ભાગ્યની ગૂંચો બધી,
માત્ર એને યત્ન કેરી કાંસકી ઓળી શકે.

સભાઓમાં છે શબ્દની બોલબાલા
નથી પૂછતું અર્થનો ભાવ કોઈ
કદર છે મને મારી ગઝલોની એથી
હવે ખુદ લખું છું ને ખુદ સાંભળું છું.

તારો ને મારો મેળ નહીં ખાય ઓ તબીબ,
મુજને પડી દરદની, તને સારવારની.

સમયના ગજથી જેઓ પ્રેમની આવરદા માપે છે,
સદા એ ડાઘુઓ પેઠે જીવનનો પંથ કાપે છે.
અવસ્થા મંચ બદલે તો ફરક ઝાઝો નથી પડતો,
બુઢાપો ગાય છે ગઝલો, જવાની દાદ આપે છે.

મારું હોવું કે ન હોવું દોસ્ત સરખું છે બધું,
બાદબાકી હો કે સરવાળો, ફરક પડશે નહીં.
મુજને ગુણવા ભાગવાની ભૂલથી કોશિશ ન કર,
શૂન્યમાં જે ગુમ થયો એ શોધતાં જડશે નહીં.

કામ તો મરજીવાનું સારું છે, પણ બહુ રંજ આપનારું છે;
મોતી આપ્યાનો હર્ષ છે કિંતુ મોં હજુ પણ ખારું છે.

પહાડો તોડવા પ્રેરે હવે એવા સનમ ક્યાં છે?
વહે નદીઓ કરુણાની હ્રદયમાં એ જખમ ક્યાં છે?
કરે છે બેધડક દાવો અનલહકનો બધા આજે
હવે એ મન્સૂરો ક્યાં છે? એ શૂળીની રસમ ક્યાં છે?

(’અનલહક’ એટલે “I am everything” અથવા “અહમ્ બ્રહ્માસ્મિ”)

ભક્તિ કેરી કાકલૂદી, સ્વાર્થ કેરા જાપ બંધ,
શંખનાદો, ઝાલરો ને બાંગના આલાપ બંધ,
મેં જરા મોટેથી પૂછ્યો પ્રશ્ન કે “હું કોણ છું?”
થઈ ગયા ધર્માલયોના દ્વાર આપોઆપ બંધ.

મારે જોવું’તું અખંડિત દ્ર્શ્ય કિંતુ શું કરું?
આયખાના આયનામાં લાખ તીરાડો હતી.

આંખો ભરીને બેઠી છે દરબાર દર્દનો
દિલમાં કોઈની યાદનો રાજ્યાભિષેક છે.

અને હવે છેલ્લે, એમની એક આખી ગઝલ માણીયેઃ

જગે અર્પણ કર્યા કાંટા, કશું વિપરિત વિચારીને
અમે એના વડે કીધી સુરક્ષિત પ્રાણ-ક્યારીને

તમે ચાલ્યા ગયા સુની કરી દિલની અટારીને
અમે સ્થાપી છે ત્યાં મૂર્તિ સ્વરુપે ઈંતેજારીને

કરો હદથી વધુ મંથન, હળાહળ દે છે રત્નાકર
વિપદ ના વ્હોરજો, સંસારમાં તૃષ્ણા વધારીને

ગુલામી ગઈ કિનારાની, દિશાના બંધનો છૂટ્યાં
અમે નાથ્યો સમંદર, નાવ મજધારે ઉતારીને

નથી બાકી પ્રભુ પાસે, હવે મૌલિક સમું કૈં પણ
કરે છે પેશ, એના એ જ સૌ સર્જન મઠારીને

પરેશ
તા. ૨૪-૦૫-૨૦૦૮

Bookmark to:

The Power of Silence

Paresh — Thu, 15 May 2008 18:39:47 +0000

એક મિત્રે મને ગુડ મોર્નિંગ એસએમએસ મોકલ્યોઃ

A seed while growing makes no sound. A tree when falling makes huge noise.
Destruction is noise. Creation is always quiet. This is the Power of Silence.

આપણામાં બે બહુ જાણીતી અને ચવાઈ ગયેલી વિરોધાભાસી કહેવતો છેઃ  ન બોલ્યામાં નવ ગુણ   અને   બોલે એના બોર વેચાય.

આમ મૌન પણ વિરોધાભાસી નથી લાગતું? અણગમતી એકલતા, જ્યારે મનમાં વિચારો ઘુંટાય જેને વાચા ન મળે તો કેવી ગુંગળામણ થાય?

તો સાથે મૌન ક્યારેક શબ્દોથી નહીં પણ આંખોમાંથી વ્યક્ત થતો સુવાસિત પ્રેમ પણ હોઈ શકે છે. આવી મધુર પળો સૌએ માણી જ હશે.

તો ચાલો વધુ શબ્દો કરતાં કવિઓની દુનિયામાં જરાક ડોકિયું કરીને જોઈએ કે તેઓએ મૌનને કેવી રીતે વધાવવ્યું છે.

શૂન્ય પાલનપૂરી લખે છેઃ

મૌનને સુપરત કરી દીધો ખજાનો શબ્દનો
આવ કે જોવા સમો છે શૂન્યનો વૈભવ હવે

અર્થપૂર્ણ મૌન પ્રેમમાં કેટલું મહત્વનું હોઈ શકે છે તે શૂન્ય સમજાવે છેઃ

પ્રેમ ઈર્ષાથી પર ક્યાંય હોતો નથી
શબ્દથી વાત કેરું વતેસર થશે
હોઠ સીવીને ચૂપચાપ જોતા રહો
મૌન પેદા કરે છે ભરમ કેટલા

જયંત શેઠ કહે છેઃ

ભલેને મૌન હો પણ હોઠ જો મલકાઈ જાય છે
તો સમજ્યા વિના અમને બધું સમજાઈ જાય છે

આદિલ સાહેબ કંઈક એ જ ઢબે રજૂ કરે છે કેઃ

તમે શબ્દોથી જેને દૂર રાખ્યું, હવે આંખોંથી છલકાઈ રહ્યું છે
તમે જેને શિખરનું મૌન સમજ્યા, તળેટીમાં તે પડઘાઈ રહ્યું છે

હરીન્દ્ર દવેને મૌનમાં ભાર અને આભાર બેઉ દેખાય છેઃ

વાતાવરણમાં ભાર છે મિત્રોના મૌનનો
હું શું કહી ગયો છું, મને ખ્યાલ પણ નથી
(એમની આ આખી કવિતા ક્યારેક માણીશું)

મારા ઉદાસ દિલમાં વળે છે ફરી કરાર
પાછું તમારા મૌનમાં સાંત્વન ભળ્યું હશે

કાળઝાળ મૌનમાં શબ્દો કેવા થીજી જાય છે તે વાત પ્રફુલ્લ પંડ્યા કરે છેઃ

થીજી ગયો’તો શબ્દ પછીથી જે મૌનમાં
ધારીને શબ્દદેહ ફરી ઓગળ્યો નહીં

ઓછું બોલીને ઘણું કહી દેવાવાળા સૂફીઓની બે વાતઃ
ON SUFISM:
Whatever you have in your mind - forget it;
Whatever you have in your hand - give it;
Whatever is to be your fate - face it! - Abu Sa’id

A seeker went to ask a sage for guidance on the sufi way. The sage counselled, “If you have
never trodden the path of love, go away and fall in love; then come back and see us.” - Jami

જયંન્ત જોશીના પ્રેમમાં તરબોળ સુવાસિત શેરથી આજના આ શબ્દપ્રવાસમાં અહીં વિરામ.

શબ્દથી પર કો’ક તો સંબંધ હોય છે
મૌનમાં વાચાળ એ સુગંધ હોય છે

પરેશ
તા. ૧૬-૦૫-૨૦૦૮

Bookmark to: